NU Uitgeven

Experts gezocht!

We hebben ons beoogd expertpanel voor 2011 bijna rond, maar we missen nog een paar specifieke groepen: educatieve uitgevers en vakinformatie-uitgevers. Uit deze twee groepen zouden we nog graag auteurs hebben die het leuk vinden om ongeveer eens in de twee maanden een prikkelend artikel te schrijven voor de website van InCT. Daarbij is het de bedoeling dat men de eigen praktijk en het eigen vakgebied als uitgangspunt neemt. Bent u werkzaam bij een van deze uitgeverijen, heeft u iets te melden en wilt u deel uitmaken van ons expertpanel 2011, neem dan contact met ons op: stuur een email aan: uitgever@inct.nl

(ook vertegenwoordigers van andere uitgeverijen mogen zich natuurlijk nog aanmelden)

De grootste uitgever ter wereld

Zoals gezegd in mijn vorige post was ik gisteren op een symposium over e-books en e-learning in het onderwijs. Een interessante bijeenkomst die wellicht meer vragen dan antwoorden heeft opgeroepen, maar daar was het de organisatie ook om te doen. Wie meer wil weten kan kijken op de site van Amsterdam eboekenstad. De eerste spreker was directeur Pearson Benelux, Eric Razenberg. Pearson is de grootse uitgever ter wereld, reden te meer om eens goed te luisteren naar wat hij te zeggen had (voor de duidelijkheid, van de 40.000 mensen wereldwijd, werken er 70 in Nederland).
Er waren twee elementen in zijn lezing die belangrijk waren: ten eerste de prijsopbouw van het e-book en ten tweede de houding van de uitgever ten opzichte van zijn klanten.
Om te beginnen bij de prijsopbouw (ik hoop dat de leden van de zojuist opgerichte belangengroep meelezen). Razenberg gaf in grote lijnen weer hoe de kosten van een gemiddeld boek verdeeld zijn en hoe ruwweg dus het rendement is. Hij vergeleek het boek met het eboek, door het boek op 100 te stellen en eenzelfde exercitie te doen door het eboek dan op 80 te stellen. Een inzichtelijk verhaal en een op het eerste gezicht sluitend verhaal waarom de prijs van het ebook op 80 moet staan (als de indexprijs van het boek 100 is). Een van de elementen die hij niet meenam in zijn verhaal was oplage en verkoopaantallen. Er zal best wat aan te merken zijn op een aantal aannames in zijn verhaal, maar de rode draad dat uitgevers wel een goede marge op hun producten moeten hebben om uberhaupt bedrijfseconomisch goed uit te komen, mag best wel eens wat meer benadrukt worden. Te vaak wordt er gedaan alsof uitgevers op geld beluste wolven zijn. Duidelijk is ook dat de rol van de tussenhandel cruciaal is: marges die zij rekenen zorgen nog steeds voor problemen. Daarnaast draagt de 19% BTW die er op ebooks geldt ook niet bij aan een betere prijs voor de consument.
Zijn tweede element was de houding naar de klant. Razenberg betoogde dat hij graag met zijn klanten (in dit geval onderwijs) om de tafel gaat om te kijken hoe hij als uitgever hun processen het best kan ondersteunen. Mij uit het hart gegrepen. Een uitgever die zijn ivoren toren verlaten heeft en op de markt gaat rondlopen. Dan is het ook aan de klant om zijn wensen duidelijk te formuleren. Het grappige was dat dat blijkbaar niet altijd even makkelijk is. Dus voor de klant (in dit geval) geldt net zo erg als voor de uitgever: back to the drawing board en maak helder wat je zelf wilt. Opmerkelijk in mijn ogen was dat de discussie vaak nog ging over producten (boeken. ebooks, verplichte boeken, boekenlijsten) terwijl we het over HBO onderwijs hadden. Past dat nog wel bij deze tijd? Misschien moet de klant onderwijs eerst ook eens in overleg met zijn eigen klanten: studenten. Die kwamen wel aan het woord, maar leken ook nog een beetje in limbo. Zoals een der medesymposanten terecht opmerkte: iedereen lijkt op elkaar te wachten.
Ach, was de wereld maar zo makkelijk als sommigen hem willen schilderen...

Electronisch onderwijs

Vanmiddag ben ik uitgenodigd voor een symposium over het gebruik van elektronische content in het onderwijs. Het gaat dan om elektronisch lezen en leren. Dat klinkt interessant, hoewel de termen elektronisch lezen en leren bij mij eerder een beeld van robots oproept. Blijft een raar gezicht als de 'e' uit dit soort termen opeens uitgeschreven wordt. Het interessante van de bijeenkomst is dat vier stakeholders aan het woord gaan komen: uitgeverij, student, tussenhandel en onderwijsinstelling. Het symposium zal ingaan op hoe de inzichten in invalshoeken van deze vier partijen al dan niet inelkaar zullen grijpen om van e-learning en -reading in het onderwijs een succes te maken. Mij is gevraagd om in de afsluitende discussie ook een bijdrage te leveren'. Welke dat weet ik nog niet maar 'de dagvoorzitter heeft een aantal vragen voor je voorbereid'. Dat klinkt dreigend, ik hoop dat ik de antwoorden weet. Waar ik met veel belangstelling naar ga luisteren is welke van de vier partijen aan het roer zal staan. Ik heb daar zo mijn gedachten over. Ik geloof namelijk niet dat deze vier partijen allen even sterk zijn. Ik zal nu niet vooruitlopen op mijn eigen mening, ik wil ook graag open staan voor nieuwe inzichten. Morgen zal ik hier melden wat de ervaringen zijn geweest. Voor nu wil ik niet meer zeggen dan dat ik hoop dat ik niet de traditionele inzichten ga horen, maar dat er sprake zal zijn van een verfrissende blik.

Wikiwijs

Minister Plasterk begeeft zich tegenwoordig op het uitgeefvlak: gisteren lanceerde hij het plan dat over twee jaar een groot deel van de leermiddelen digitaal moeten zijn. Daarvoor wil hij een wiki-omgeving voor docenten inrichten: wiki-wijs. Daar kunnen docenten dan eigen materiaal plaatsen dat dan weer gedeeld kan worden met het vak. Maar het beperkt zich niet tot docent-generated content, ook oude examens e.d. zouden er op moeten staan (vaarwel Examenbundels).

Leuk plan, goed idee om het vak van docent weer aantrekkelijk te maken, maar daardoor ontstaat voor de educatieve uitgevers in Nederland een situatie waar de overheid direct ingrijpt in hun beleid. De minister zei het op Radio 1 zelfs letterlijk: dat dit naast of in plaats van het materiaal uitgevers kan bestaan. Lijkt mij voor betrokken uitgevers geen prettige situatie.

De oplossing lijkt me echter wel duidelijk: morgen (nee, vandaag!) moeten alle educatieve uitgeverijen wiki-omgevingen naast hun methodes gaan lanceren (als ze dat al niet gedaan hebben). Daarmee ontstaat een tweede wiki-wijs waar zowel de uitgeverijen als de docenten voordeel bij kunnen hebben en de regie blijft bij de educatieve uitgeverijen.

De online revolutie

Twee berichten deze week op InCT.nl die allebei eenzelfde richting aangeven: Internet maakt grote vlucht als informatiebron en Gebruik online lesmateriaal verdrievoudigd. Het eerste bericht betreft een onderzoek van MSN dat uitwijst dat 6^% van de ondervraagden zijn informatie haalt van internet en dat men verwacht dat over 10 jaar internet (en mobiel internet) de bron van informatie zal zijn waarbij de helft ook nog verwacht dat dan de kijker en lezer de informatievoorziening zal verzorgen en niet de journalist. Het tweede bericht komt van Edupoort, de portal waarin de grote educatieve uitgevers van Nederland zich verenigd hebben om content online te kunnen leveren. Steeds meer leerlingen maken gebruik van deze mogelijkheid. In een bijzin wordt en passant ook gemeld dat de uitgevers steeds meer content online beschikbaar maken.

De richting die deze berichten aangeven is natuurlijk duidelijk en ook niet schokkend: internet is het medium waar een groot deel van onze informatievraag zich afspeelt en internet is natuurlijk ook het medium waar een bijna onbeperkte hoeveelheid infomratie aanwezig is. Wat wel interessant is in deze berichten is het (subtiele?) verschil. Gaat het bij het ene bericht om informatie zoeken en vinden en de vraag wie deze informatie levert, bij de andere gaat het om een portal met informatie aanbod waarvoor betaald moet worden. Tenminste, dat mogen we aannemen, want gratis schoolboeken zijn al een hot item, laat staan dat uitgeverijen hun content dan gratis online zetten.

De vraag die zich opdringt is hoelang Edupoort stand kan houden tegen het vrije internet. Wanneer ontstaat de situatie dat leerlingen gewoon 'googelen' naar de educatieve content die ze nodig hebben? Natuurlijk, er is nog zoiets als de leersituatie, rol van docent, opdrachten, examens etc. Maar is dit niet een gevaar dat exemplarisch is voor veel uitgeverijen? Internet vs betaalde content. Niets nieuws onder de zon zult u misschien zeggen, maar deze 'revolutie' lijkt zich vanwege de zelfsprekendheid onderhuids af te spelen.

Het loslaten van traditionele modellen lijkt de enige redding voor de uitgeverij. Hoe moeilijk dat is ervaart iedere uitgever elke dag, niet alleen omdat hij het zelf misschien nog niet helemaal helder heeft, maar ook omdat de andere kant, de informatieconsument, nog geen eenduidig gedrag lijkt te vertonen. Maar alle scenarios zijn denkbaar: bestaat de uitgeverij over tien jaar nog?

Educatieve grootmacht

Gisteren werd bekend dat NDC|VBK een andere grote educatieve uitgeverij, ThiemeMeulenhoff, heeft overgenomen. Daarmee wordt het speelveld nog meer ingedikt: een paar hele grote spelers aangevuld met een gros aan kleinere die zich ook vooral op de niches richten.

Het is altijd interessant om de terminologie in de persberichten te lezen. Dit maal wordt er gesproken over: "De nieuw te vormen educatieve uitgeverij is een vooraanstaande speler op de Nederlandse markt met een sterke multimediale ontwikkeling en elkaar aanvullende lesmethoden. (...) het verhogen van klantgerichtheid is daarbij een gezamenlijke ambitie", en "Van Loon verheugt zich op z’n nieuwe rol: “Met deze nieuwe, toonaangevende educatieve uitgeverijen kunnen we echt invulling geven aan het faciliteren van eigentijds en hoogwaardig onderwijs". Jaap Atema, Raad van Bestuur NDC|VBK: “De overname past uitstekend in onze strategie. De krachtenbundeling van kwaliteit en vernieuwing biedt een sterk perspectief.”

Prachtige zinnen die wel een paar vragen oproepen: het verhogen van de klantgerichtheid is daarbij een gezamenlijke ambitie, dat impliceert bijna dat die klantgerichtheid er nu niet is. Je vraagt je af of en waarom zo'n fusie nodig is om klantgerichheid te organiseren. De uitspraak van Van Loon geeft ook een aardig inzicht: tot nu toe blijkbaar nog niet in staat geweest eigentijds en hoogwaardig onderwijs te faciliteren. Waarom niet? Niet groot genoeg? Niet innovatief genoeg? Niet 'machtig' genoeg om het af te dwingen? Het impliceert bijna een achterstand.

Mijn ervaring is dat grote uitgeverijen vaak veel geld hebben voor vernieuwing maar nogal eens als een kip zonder kop rondrennen, terwijl kleinere uitgeverijen vaak minder investeringsmogelijkheden hebben, maar vaak creatiever zijn met betrekking tot innovaties en flexibeler in het implementeren. Ik ben benieuwd of de nieuwe educatieve grootmacht zijn ambities waar gaat maken.