NU Uitgeven

Branded content

Het woord van het jaar zou volgens mij iPad en/of iPatten (iPadden, werkwoord) moeten zijn, maar ook de term 'branded content' doet wat mij betreft een serieuze gooi naar woord van het jaar. Niet omdat het zo'n belangrijk woord is, maar omdat het weer zo'n term is die opkomt, even schittert en daarna weer zal ondergaan (dit in tegenstelling tot iPad en iPadden trouwens). Branded content is een term waarmee aangeduid wordt hoe je als uitgever/redactie content van een adverteerder plaats kan geven. Zo'n term die doet vermoeden dat er een wiel is uitgevonden, terwijl als men goed had gekeken er al hele karren waren. De relatie tussen uitgever, beter gezegd eigenlijk redactie, en adverteerder is al jaren (eeuwen) onderwerp van gesprek en gedachte. Gelukkig is er inmiddels wel een besef dat die relatie niets te maken heeft met de vermeende onafhankelijkheid van redactie.

Outlook

Gisteravond was ik aanwezig bij de presentatie van de 10e Entertainment & Media Outlook van PWC, het trendonderzoek dat zij houden over de ontwikkelingen in onder meer de uitgeverij (en andere takken van de media-industrie). Het onderzoek omvat in boekvorm 184 pagina's met veel cijfers en grafieken. Ik heb het nog niet gelezen, maar gelukkig werden er tijdens de presentatie al een paar kengetallen genoemd: zo groeien de bestedingen in filmed entertainment en internet de komende jaren meer dan gemiddeld en moeten de meer klassieke media (lees de uitgeverijen) het doen met een 0-lijn tot een minimale groei van een paar procentpunten. Je zou er depressief van kunnen worden.
Om de presentatie luister bij te zetten waren een aantal grote namen uitgenodigd om onder leiding van Jeroen Smit over een aantal stellingen te praten. Smit begon trouwens met de mededeling dat zijn boek 'De Prooi' nu ook als ebook beschikbaar was en dat het blijkbaar flink illegaal gekopieerd wordt. Naast big shots vanuit de RTV wereld (Bert Habets en Shula Rijxman) was Dick Molman van Sanoma eigenlijk de enige vertegenwoordiger van de 'klassieke' uitgeverij. Veel discussies gingen dan ook in eerste instantie over de rol van de publieke omroep. Aan het eind echter kwam ook de uitgeverij aan bod waarbij het opviel dat Molman wel alle ontwikkelingen ziet en volgt, maar tegelijkertijd ook een grote mate van relativering bezat. Hij stelde dat de inkomsten van de uitgeverij nog jaren (en hij bedoelde echt tientallen) voor het grootste deel uit bestaande business (lees print) zouden komen. Meerdere malen werd er gesproken van evolutie in plaats van revolutie als het ging om ontwikkelingen en het leek er op alsof het tempo van die evolutie soms hetzelfde werd ingeschat als de tijd die het heeft geduurd van de aap-achtigen naar de homo sapiens. Aan het eind echter sprak Molman over het ontwikkelen van concepten waarmee hij meer de ontwikkelingen omarmde dan even tevoren toen hij sprak over het feit dat Libellle op het web niet werkt. Daarmee leek hij even merk en product door elkaar te halen.
Ik begrijp Molman's positie wel, hij staat voor een zeer grote uitgeverij met een substantiele omzet uit tijdschriften (nog steeds) en het zomaar even omgooien van concepten of modellen is onmogelijk: dat moet bijna wel via de weg der geleidelijkheid. Het leidde bij de borrel na afloop ook nog even tot de discussie of juist kleine(re) uitgeverijen beter in staat zijn te innoveren dan grote.

Fair Trade

Naar aanleiding van de discussie rondom Timo Boezeman's stukje over piraterij en mijn eigen blog van begin deze week heb ik mijn gedachten eens laten gaan over geld verdienen met content (op papier of web of welk andere drager). Zonder nu te claimen dat ik al een uitgewerkte filosofie heb, wil ik toch deze gedachten hier delen.
Het lijkt mij dat er een groot gat gaapt tussen de aanbieders van content enerzijds en de consument anderzijds als het gaat om prijsperceptie. Dat loopt van 'alles moet gratis' tot 'te hoog geprijst'. De twee kampen lijken ook ieder de loopgraven betreden te hebben en zich tot doel gesteld te hebben een overwinning op de andere partij te gaan behalen. Daardoor willen discussies (want gesprekken zijn het vaak al niet meer) over dit onderwerp nogal eens uitlopen op verwijten over en weer. Dit roept eigenlijk om een Fair Trade label voor content: zolang producenten duidelijk kunnen maken dat er kosten aan de productie en distributie van content vastzitten, dat de eigenlijke producent (de auteur) daar ook een goede vergoeding voor krijgt, dan kunnen zij ook een goede, faire, prijs vaststellen. Zolang de consument aan de andere kant beseft dat dit het geval is en dat er een faire, dus niet te hoge, prijs betaald dient te worden, kunnen zij op hun beurt vaststellen wat een goede prijs zou kunnen zijn. Daar moeten de twee partijen elkaar toch kunnen vinden. Dat vergt vanuit de uitgever denk ik een zeer goede pr, gericht op het serieus nemen van de consument en niet het behandelen van iedere consument als een potentiële piraat. De consument dient op zijn beurt aan te geven wat men wil. Zo kunnen de twee gezworen vijanden (want zo lijkt het nu soms) samen niet alleen een wapenstilstand bewerkstelligen maar ook samenwerken aan modellen voor de toekomst.

Moet ik iets over NRC zeggen?

Het lijkt erop alsof de uitgeefbranche even zijn eigen soap heeft: NRC. Met omvloerste en half cryptische verklaringen wordt het conflict in het openbaar gesuggereerd, met als gevolg dat her en der de krantenwatchers erop duiken en als ware het RTL Boulevard de relatie tussen directie, aandeelhouders en redactie trachten bloot te leggen. Ik vraag me af of ik er nog iets aan toe moet voegen. Ik denk het wel.
Het lijkt er op alsof hier de ouderwetse spanning tussen redactie en commercie weer de kop op steekt: Journalistieke onafhankelijkheid, redactiestatuten, productextensies en wie gaat waar over? Zijn dit in 2010 geen achterhaalde waarden en is het niet zo dat in een goed geleid bedrijf (lees: uitgeverij) iedereen hetzelfde belang heeft, nl. een levensvatbaar product maken met gemeenschappelijke uitgangspunten.
Had Marieke van der Donk het op InCTformatie 2010 niet over de rol van de adverteerder en het feit dat zoveel adverteerders een direct contact met uitgevers missen. Commerciële partijen maken deel uit van de publicatie en dus zou hun rol en relatie met hen ook in een redactiestatuut passen. Je kunt samen met adverteerders heel goed leuke dingen doen, zonder daarbij onafhankelijkheid op te hoeven offeren. Er is genoeg common ground om in een win-win-situatie dingen te doen. Zijn de tegenwerpingen van Donker in dit geval geen krokodillentranen uit een verleden? Past dit nog wel bij uitgeven in 2010? Is de redactie wel altijd leidend  of beter gezegd: moet redactie altijd leidend zijn en een bijna veto-recht hebben? Begrijp me goed, ik hecht ook veel waarde aan onafhankelijkheid, maar in de dagelijkse praktijk spreek ik als uitgever/hoofdredacteur (ja, die functies zijn dus wel degelijk te combineren) van InCT zeer regelmatig adverteerders (of potentiële adverteerders) en ik probeer samen met hen te kijken wat we voor elkaar kunnen betekenen zodat we allebei onze doelstellingen kunnen verwezenlijken. 
Zoals sommige watchers al meenden te moeten concluderen: de nieuwe eigenaars zien wellicht nieuwe mogelijkheden en zijn wat liberaler in hun opvattingen met betrekking tot commercie en redactie. Wellicht kon Gert Jan Oelderik dit beleid iet stevig genoeg doordrukken en moest hij, samen met Birgit, voet in het zand, Donker plaats maken. Wie zal het zeggen (ga ik met toch ongemerkt ook schuldig maken aan speculeren).

Over Plasterk, kranten en mediabeleid

Afgelopen week zag ik minister Plasterk in DWDD praten over de kranten. Mathijs van Nieuwkerk, zelf oud-hoofdredacteur van een krant, probeerde hem nog voorzichtig wat kritische vragen te stellen, maar over het algemeen waren de antwoorden van Plasterk even ontwijkend en vaag als het beleid van de kranten de laatste 10 jaar. Hij kwam niet verder dan iets zeggen over samenwerking tussen publieke omroep en kranten (dus niet commerciele omroepen en kranten). Merkwaardige opmerking trouwens als de dag erna blijkt dat Wakker Nederland (of WNL zoals we nu opeens moeten zeggen om de band met de Telegraaf niet te kunnen leggen, sic), nog wat moet sleutelen aan haar verhouding met de krant van Wakker Nederland.

De nieuwe abonnementen-wet: vragen en hobbels

Gisteren was ik bij een bijeenkomst georganiseerd door Bladwijzer waar onder meer Yuri Janson van Abonnementenland sprak over de nieuwe wet met betrekking tot het verlengen van abonnementen. Het bleek een onderwerp dat tot veel discussie en veel vragen aanleiding gaf. Wat gaat er gebeuren? Het wetsvoorstel gaat ervan uit dat je na een jaarabonnement niet meer automatisch voor een jaar verlengd, maar dat de consument, afhankelijk van de verschijningsfrequentie van het blad, een opzegtermijn heeft van 1 of 3 maanden. Zegt een abonnee dus niet op na een jaarabonnement dat kun je met 1 of 3 maanden verlengen (stilzwijgend). Een andere optie is is om al je abonnees steeds voor dat de eerste periode van een jaar afloopt een schrijven te doen toekomen waarin je hen een voorstel doet om een vernieuwde (dus niet verlenging!) abonnementsperiode van 1 jaar aan te gaan.

Zes procent innovatie

In een persbericht beklaagt Huub van de Pol, directeur van de downloadsite Luisterrijk, zich (terecht) over de plannen van het kabinet om op downloads (luisterboeken, e-books) niet het lage btw tarief van 6% toe te passen. Van de Pol: "Het is concurrentievervalsing, ouderwetse fysieke producten worden voorgetrokken op de in potentie groenere en toekomstgerichte downloaddiensten; innovatie wordt op deze manier ontmoedigd. Een zeer ondoordachte beslissing van de overheid en thumbs down voor de hiervoor verantwoordelijke adviseurs."(..) "Het kabinet zegt de sectoren (bedoeld wordt de media- en entertainmentsector)  te willen stimuleren door ‘goede randvoorwaarden’ te realiseren. Het benadelen van een innovatieve distributiewijze van luisterboeken en ebooks valt moeilijk mee te rijmen met dit voornemen." (hij had zich al in gelijke bewoordingen uitgelaten bij het bericht over dit onderwerp op de website van InCT)

Overpeinzingen over het nieuwe uitgeven

Een van de zaken die ik tijdens mijn vakantie op een rustig plekje in de zon bedacht is dat er eigenlijk geen boek, blog of andere publicatie is (in het Nederlands in ieder geval) waar de wezenlijke vragen waar we als uitgevers mee leven structureel beantwoord of bediscussieerd worden. Natuurlijk is er InCT met al haar publicatievormen, natuurlijk zijn er andere vakbladen en verschillende blogs, maar op geen van die plekken is er ruimte voor echt nadenken. Veel opinie, veel snel nieuws, veel uitwaaaierende discussies. Allemaal waardevol, maar ik zou wel een plek willen waar ik mijn gedachten kan vormen en met vakgenoten van gedachten kan wisselen.

Weekendbericht

Het afgelopen weekend bestond voor een deel uit, zeer plezierige, bijeenkomsten waar werk en prive wat in elkaar overliepen. Allereerst was ik vrijdag bij de afscheidsborrel van Tineke van Kooten van de VOB Boek en Media Academie, of hoe het nu ook precies heeft. Dat schijnt er niet zoveel meer toe te doen, want ik begreep daar dat er veranderingen binnen die organisatie op stapel staan. Een leuke bijeenkomst waar ik ook weer wat oude bekenden tegen het lijf liep.

Een paar van die oude bekende liep ik ook weer tegen het lijf op zaterdagavond bij een diner georganiseerd door één van de medewerkers aan InCT (en tevens lid van de adviesraad): Jeroen Kans. In een mooie omgeving (het oude theehuys in Castricum) hadden hij en zijn vrouw Sabine Bosman een groot aantal vrienden en relaties uitgenodigd voor een zogenaamd table d'hôte. Een gezellig diner waarbij ik het genoegen had met een aantal vakgenoten aan tafel te zitten. Hoewel we elkaar bezworen hadden niet over werk te praten, kwamen er toch een aantal leuke 'uitgeef'-onderwerpen ter tafel (daarnaast was er gelukkig ook genoeg tij den ruimte voor allerlei andere onderwerpen).

De table d'hôte bracht mij wel op een leuk idee, waar ik nog eens over verder ga denken: Diners voor uitgevers die het leuk vinden met vakgenoten van gedachten te wisselen. U hoort nog van ons hierover...

Innovatie

Op Rethinking Media vandaag een interview met onderzoeker Theo Huibers over zijn onderzoek De uitgever aan het woord. Huibers is niet al te positief over de uitgeefsector. “Ze moeten eigenlijk de tent op z’n kop zetten, maar zijn nog heel erg bezig met productontwikkeling. De uitgevers zitten vast in hun eigen paradigma. Nieuwe afslagen nemen ze niet, uitzonderingen daargelaten”. Opmerkelijke conclusie, of juist niet? Huibers vraagt uitgevers naar concrete innovaties, naar producten en diensten en naar hun concrete (voor zover mogelijk natuurlijk) plannen voor de toekomst. Onze eigen onderzoek naar innovatie, de InCT-innovatiemeter, onderzoekt hoe de uitgever zelf denkt over haar/zijn innovatiekracht, innovatiegehalte en innovatief imago. De resultaten dit jaar laten precies zien wat Huibers zegt, blijkbaar denkt de branche er zelf ook zo over (zie ons persbericht (Download Persbericht innovatiemeter 2009). De interessante vraag die nu dus overblijft is: hoe gaan we dat aanpakken? Scenario-denken, diensten ontwikkelen, het klinkt allemaal mooi, maar het zijn de mensen die het moeten doen. Wie neemt het voortouw...

Heute

Vandaag (heute) het nieuws dat Nu.nl zijn vleugels uitslaat naar Duitsland. Helaas met een wat minder aansprekende naam dan in hun thuisland: dnews.de (ik dacht dat Duitsers van die taalpuristen waren, maar ja 'nachricht' klinkt inderdaad niet zo sexy). Een blik op dnews is voor een Nederlander voldoende om de band met nu.nl te herkennen. En ik denk dat er zo meer taalgebieden open liggen om hun eigen nu.nl te krijgen. Een sterk staaltje voc-mentalilteit, Balkenende kan trots op Ilse media zijn.
Wat ik vooral goed vind aan dit project is dat men inderdaad niet klein denkt: gewoon doen. We hebben, door ons beperkte taalgebied, al snel het gevoel dat onze grenzen zo'n beetje liggen bij Brussel. Maar als je als uitgever een goed en sterk en onderscheidend merk kan opbouwen in Nederland (en Vlaanderen) waarom dan niet buiten ons taalgebied? De moed en het inzicht van nu.nl verdient navolging!

Zomaar een gedachte

Gisteren hoor de ik op de radio dat er nu eindelijk een Nederlandse bankier zijn excuus heeft gemaakt voor zijn rol in de ontstane kredietcrisis. Floris Deckers, de bestuursvoorzitter van van Van Lanschot Bankiers, heeft zijn verontschuldigingen aangeboden voor de rol van banken bij de huidige economische crisis. Deckers doet dit maandag in een artikel op de opiniepagina van het NRC. Als topman van een middelgrote bank vindt Deckers dat zijn verantwoordelijkheid groter is dan voor die instelling alleen. ‘Daar komt bij dat ik me over delen van de gangbare praktijken van de laatste jaren wel degelijk zorgen heb gemaakt’, aldus Deckers.
Bij het lezen van een dergelijk mea culpa vroef ik me af of verantwoordelijke managers en uitgevers bij de kranten niet ook dergelijke publieke buiging zouden moeten maken. Dan heb ik niet over Apax-taferelen, maar over het missen van de boot als het gaat om het inspelen op de ontwikkelingen en daarmee de kranten klaar voor de toekomst maken. Of ben ik nu te streng?

Oproep aan zzp'ers

Uit ons eindejaarsonderzoekje vorig jaar bleek dat veel uitgeverijen zouden gaan bezuinigen op het inhuren van zzp'ers. Het roept natuurlijk gelijk de vraag op wie al dat werk dan wel gaat doen, of zouden de uitgeverijen gaan bezuinigen in werkzaamheden. Of het ook de werkelijkheid is kan ik niet inschatten, al hoor ik van sommige zzp'ers in mijn omgeving dat het wel iets moeilijker wordt om 'klussen' te krijgen. Daar kunnen we met InCT misschien wel wat aan doen: vanaf volgende week gaan we op onze website een overzicht publiceren van zzp'ers voor de uitgeefbranche. Dus, ben je zzp'er en op zoek naar 'klussen' in de uitgeefbranche, meld je dan aan voor dit overzicht: voor slechts € 25,00 per jaar kun je je gegevens (vrij uitgebreid, een beetje zoals de vacatures op dit moment) via de website van InCT onder de aandacht brengen. Wil je er vanaf het begin bij zijn, stuur dan een mailtje naar uitgever@inct.nl
Ben je uitgever of werkzaam bij een uitgeverij en op zoek naar tijdelijke ondersteuning: kijk dan vanaf volgende week op de website van InCT!

Ruzie & rechten

In USA is er ruzie ontstaan over de text to speech functie van de nieuwe Kindle die Amazon deze week heeft gelanceerd. De Authors Guild meent dat deze functie een inbreuk op allerlei rechten is. Het geeft maar weer aan welk belang er gehecht moet worden aan het afsluiten van goede contracten. Ik weet dat het NUV daar op dit moment (beter gezegd de GAU) over aan het nadenken is en haar leden over informeert.
Auteurscontracten zullen over het algemeen nog dateren uit de tijd dat er alleen maar folio producten werden gemaakt. Ik ben geen deskundige op het gebied van auteurscontracten en allerlei zaken op juridisch vlak, maar in deze tijd moet bij het heroverwegen van de opzet auteurscontracten misschien vooral bedacht worden dat de contracten zo mediumneutraal mogelijk moeten zijn. Content kan op zo veel manieren worden geexploiteerd dat de relatie met auteurs in meedere opzichten heroverwogen zal moeten worden.
Ik ben wel benieuwd naar de stand van zaken en ervaringen uit de praktijk: misschien moeten wij hier binnenkort in InCT maar eens uitgebreid aandacht aan gaan besteden. Wie hier iets over te melden heeft, is van harte welkom dat hier te doen of direct contact met ons op te nemen.

Zakkenvullers

Gisteren hebben wij de eerste bijeenkomst gehad voor de leden van het InCT-netwerk met als thema 'Kennis maken en kennis delen'. Een geanimeerde netwer-bijeenkomst waar we over een tweetal onderwerpen met elkaar van gedachten wisselden: nut en noodzaak van redactionele automatisering en het imago van de uitgeverij. Beide onderwerpen leidden tot interessante inzichten, maar vooral de discussie over het imago van de uitgeverij leidde wat mij betreft tot een aantal opmerkelijke uitspraken.

Ik zelf dacht dat de discussie in de richting zou gaan waarom de buitenwacht ons vak toch altijd maar als stoffg en weinig innovatief ziet en wat daarvan de reden is en wat daaraan te doen zou zijn. Het kwam wel degelijk ter sprake, maar de discussie spitste zich ook toe op het beeld van d euitgever als 'zakkenvuller'. Het beeld van de uitgever als 'grootverdiener' , een beeld waarvan vooral de educatieve uitgeverij (met de 'te dure' schoolboeken) en de uitgevers van vakinformatie ('de extra pagina'-jagers) last leken te hebben.

Als je goed kijkt naar de reacties bij de discussies over de kranten, lijkt daar ook dit argument te spelen. Vroeger veel verdiend, nu in de problemen, eigen schuld dikke bult. Het is inderdaad opmerkelijk te zien hoe weinig compassie er lijkt te zijn voor de uitgeefbranche, niet alleen bij het publiek of vakgenoten in de mediabranche, maar blijkbaar ook in de politiek. Misschien omdat we als branche altijd defensief lijken te zijn, het behouden van oude verworvenheden lijkt soms het belangrijkst. Zoals gisteren al geconcludeerd werd: de uitgeverij moet weer trots zijn op zichzelf en dat naar buiten toe uitstralen. Er gebeurt genoeg innovatiefs en interessants in de branche. Een taak voor ons allen lijkt me.

Verliescijfers

Het lijkt erop alsof de gevolgen van de wereldwijde crisis nu ook de mediabranche gaan raken. Steeds meer duiken de berichten op over verliezen geleden in het vierde kwartaal van 2008. Vandaag heeft Emerce  een bericht over Time Warner, Media Facts over Metro. VNU is in onderhandeling met banken over financiering en de soap rond PCM speelt inmiddels ook al weer een tijdje. Grote concerns die zich in zwaar weer bevinden. Opmerkelijk dat het juist vooral over grote concerns gaat. Is het MKB van de media niet interessant genoeg voor het nieuws, of zouden juist die kleine en middelgrote uitgeverijen beter door het zware weer heen laveren?

Het imago van de uitgeefbranche

Ik heb soms het gevoel dat er iets mis is met het imago van de uitgeefbranche. Buitenstaanders laten blijken dat zij de uitgeefbranche (en dan bedoel ik de 'traditionele' uitgeverijen) stoffig vinden, weinig innovatief en conservatief, in tegenstelling tot alle jonge honden bedrijven, zolderkamerpioniers en digitale monomedia. Lees de berichten op bv de site van Dutch Media Professionals (sic) maar eens goed: uitgeverijen komen er niet al te best af.

Tijd om de branche zelf weer eens aan het woord te laten. Klopt dit beeld? Zijn we met z'n allen stoffig, conservatief en weinig innovatief? Of valt het juist mee? Wilt u uw stem laten horen, doen dan mee aan de InCT Innovatiemeter, het imago-onderzoek over de uitgeefrbranche. Als u meedoet maakt u ook nog kans op een Iphone, beschikbaar gesteld door Publiqare (www.publiqare.nl). De winnaar/winnares krijgt de Iphone uitgereikt op InCTformatie op 22 april a.s., dus naast de Iphone is er ook nog gratis toegang tot ons voorjaarscongres. Meer dan één reden dus om onze vragenlijst in te vullen. Het kost u slechts een paar minuten van uw tijd. U vindt de vragenlijst HIER.

Lijstjes, trends en voorspellingen

Deze tijd van het jaar is gekend vanwege de drang om lijstjes te gaan maken: lijstjes over het afgelopen jaar en lijstjes over komende jaar. Wat was de gebeurtenis van het jaar en wat is of zijn de trends voor het komend jaar. Ook nu zie je ze weer overal opdoemen. Het grappige is dat er een bepaalde voorspelbaarheid inzit. Ten eerste zijn het vaak de usual suspects die hun licht laten schijnen en ten tweede zijn het hun eigen stokpaardjes die weer van stal gehaald worden (in de hoop dat ze nu eindelijk een keer gelijk krijgen) en veelal zijn het obligate opmerkingen waarmee de eigen ijdelheid gestreeld wordt: kijk mij eens bij de ingewijden horen, wij weten waar het naar toe gaat. De meeste voorspellingen hebben ook een hoog moralistisch gehalte: je krijgt sterk het idee dat als die voorspelling voor jouw situatie niet op zal gaan je een boot gaat missen of nog erger. Misschien komt het omdat we vanouds een domineesland zijn en nog steeds de neiging hebben te preken ('volg het ware geloof") maar misschien is het wel mijn eigen protestantse afkomst en zie ik overal dominees op de weg.

Het opmerkelijk is echter dat straks op 5 januari er een nieuw werkjaar aanbreekt, maar dat de wereld niet veranderd blijkt te zijn. Langs lijnen van geleidelijkheid gaan we allemaal gestaag richting de toekomst. Natuurlijk zullen er vast wel een paar opmerkelijke feiten zich gaan voordoen, er lijkt mij wel iets te gaan gebeuren in de krantenwereld, maar daar hoef je geen ziener voor te zijn. MIsschien is het aardig om al die voorspellingen eens te verzamelen en volgend jaar om deze tijd te kijken wat de ingewijden weer voorspellen en in hoeverre dat afwijkt van hun voorspelling dit jaar (kunnen we gelijk zien wie gelijk had en wie niet).

Voor mij kunnen al die voorspellingen even onder de kerstboom. Dit is een tijd van bezinning en introspectie. Ik wens iedereen zeer mooie feestdagen toe en voor het komend jaar wijsheid, gezondheid en voorspoed.

Terugblik en vooruitkijken

Dit is bijna de laatste bijdrage van 2008 op deze blog. Vanaf woensdag ben ik, net als bijna iedereen, een dikke week aan het genieten van een korte vakantie. Dus leek het me nu het juiste moment om de balans van 2008 een beetje op te maken en ook naar 2009 vooruit te kijken.

Wat InCT betreft was 2008 een erg goed jaar waar ik met veel tevredenheid op kan terugkijken: twee goede en succesvolle congressen, een nieuwe organisatie rondom het magazine die voor nieuw elan heeft gezorgd waarbij enthousiasme en commitment een centrale rol spelen, het opzetten van een eigen netwerk dat eveneens succesvol blijkt te zijn (op dit moment 260 leden) en deze blog die vanaf 1 oktober in de lucht is. Ik moet bekennen dat ik me afvroeg of deze blog niet te ambitieus was, zou ik het kunnen opbrengen iedere dag een stukje te schrijven dat ook nog een beetje zinvol zou zijn. Met gepaste bescheidenheid moet ik constateren dat het tot nu toe werkt zoals ik me had voorgesteld.
Persoonlijk behoorden de kennismaking en het contact met Lisa Holton tot een van de hoogtepunten van 2008: niet alleen zeer inspirerend maar ook een opening naar interessante mogelijkheden. Lisa's enthousiasme over InCT heeft inmiddels al een aantal interessante contacten in de USA opgeleverd.

Het vak in 2008: de recessiedreiging en de kreditecrisis hebben aan het eind van het jaar geleid tot een interessante discussie rondom het uitgeven van kranten. Op verschillende plekken zijn er geanimeerde gesprekken ontstaan. Wat voor mij daarin een rode draad zou moeten zijn is dat andere uitgevers nu niet met leedvermaak naar die discussie kijken, maar er een eigen les uittrekken: die les is dat proactief handelen noodzakelijk is. Nu is het toch een beetje de put dempen terwijl het schaap verdronken is. Innoveer, anticipeer en weet wie je als uitgever wilt zijn in de markt waarin je je bevindt. Kijk naar de ontwikkelingen, luister naar je klanten en prospects en durf te handelen als het nodig is. (het spreekt voor zich dat InCT ook in 2009 voor u de vinger aan de pols zal houden).

Wat kunt u van InCT verwachten in 2009: natuurlijk zesmaal ons magazine vol inspirerende en interessante artikelen. De eerste bijeenkomst exclusief voor leden van het netwerk op 5 februari: kennis maken en kennis delen. Op 22 april ons voorjaarscongres InCTformatie in Bussum. Naast een groot aantal interessante sprekers en sessies kunt u daar de resultaten vernemen van het imago-onderzoek dat we samen met Ithaka doen en worden er een tweetal nieuwe publicaties gepresenteerd: Uitgeven 2009, het InCT Jaarboek: een bijzonder boek, voor het vak, door het vak en een boek (en ebook!) over Ebooks, geschreven door Michiel Hatenboer. Op 4 november vind de zesde editie van ons succesvolle najaarcongres InCTspiratie plaats.
Daarnaast staat een aantal nieuwe projecten op stapel: wie doet wat en een kennisbank. Meer nieuws over deze projecten volgt spoedig in het nieuwe jaar.

Wat staat het vak te verwachten in 2009? Dat is een vraag die veel moeilijker te beantwoorden is. Het verdwijnen van een aantal krantentitels, de definitieve doorbraak van het ebook, een hoogoplopend conflict tussen educatieve uitgevers en de minister over wikiwijs en gratis schoolboeken, problemen voor de grote beursgenoteerde uitgeverijen, wie het weet mag het zeggen. Feit is dat ons vak in beweging is, dat het interessante tijden zijn en dat we ook in 2009 weer genoeg stof tot praten zullen hebben.

Uitgeven is 'hot'

Uitgeverijen en de media staan deze dagen in het middelpunt van de belangstelling. Wat begon met een schijnbare losse flodder van Geert Wilders, heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een bijna nationaal debat. Zo hoorde ik gisteren Kees Spaan en Hans Hagoort op Radio 1, Dominique Weesie op BNR en was PCM vandaag voorpaginanieuws op de Volkskrant, en dan zal ik er zeker nog een paar vergeten.

De discussie spitst zich toe op de dagbladen, hun positie en de reclamegelden van de publieke omroep. Als je zoveel informatie krijgt en zoveel verschillende kanten van de zaak te horen krijgt, dan begin je vanzelf genuanceerder te denken of op zijn minst begrip op te brengen voor alle standpunten. Ik zie wel waar de klacht over de concurrentievervalsing vandaan komt, hoe vooral AKN een doorn in het oog is van uitgevers en waarom het hele gedoe over programmagegevens zeer kinderachtig is. Neemt niet weg dat ik nog steeds vind dat de dagbladen eerst bij zichzelf te rade moeten gaan: er zijn genoeg voorbeelden van succesvolle ondernemingen in hun segment, Geen Stijl redt zich prima (ik begrijp dat de salesafdeling al aan het kerstreces is begonnen want alle targets voor dit jaar waren ruim overschreden), NU.nl lijkt me ook niet hulpbehoevend (gingen die niet gewoon zelf TV maken).

Natuurlijk zitten er wat zaken scheef met betrekking tot de publieke omroep, maar laten we wel wezen, dat is al jaren zo en hoewel Kees Spaan van de NDP aangaf dat men al er ook jaren op wijst (in betrekkelijke stilte blijkbaar en niet al te dwingend), de zaken die men nu verwijt aan de publieke omroep zijn niet de oorzaak van alle ellende. Maria beconcurreert de dagbladen niet en Kassa Magazine doet dat evenmin. Als de uitgevers slim waren geweest hadden ze zich dichter tegen de omroep aan geschurkt, dan hadden zij wellicht die magazines kunnen maken. De uitgeverijen moeten van eigen kracht uitgaan en de deuren wagenwijd openzetten. Weesie zei op BNR dat de grote uitgeverijen niet kunnen innoveren omdat ze niet de juiste mentaliteit en mensen zouden hebben. De uitdaging is nu zijn ongelijk te bewijzen.

Krokodillentranen & concurrentievervalsing

Ik hoorde gisteren op de radio dat uitgevers van dagbladen en tijdschriften een brief aan minister Plasterk geschreven hebben waarin zij zich zorgen maken over hun economische situatie, waarbij de publike omroep (de subsidie en de gelden van de Ster-reclame) weer het doelwit is: men spreekt zelfs van concurrenti-vervalsing. Misschien begrijp ik het verkeerd, maar volgens mij is dit een situatie die toch al een paar jaar bestaat. Waarom nu opeens al die zorgen? Natuurlijk, uitgeverijen (vooral van dagbladen blijkbaar, maar wellicht ook anderen) hebben jaren lang zitten slapen. Het gaat al jaren minder goed met dat soort uitgevers, de invloed van internet, gratis kranten en blogjournalistiek is al jaren aan de gang, maar blijkbaar liep er nog niet genoeg bloed uit. Nu met de economische crisis staat het water opeens tot aan de lippen. Nu worden er krokodillentranen gehuild. Het is echter een rookgordijn voor het eigen falen: waar is de benodigde innovatie, wat hebben deze uitgevers de afgelopen jaren gedaan? Het lijkt erop dat er ook nog een welwillend oor bij de politiek is. Ik zou willen pleiten voor het niet toegeven aan deze smeekbede: de tijden zijn veranderd, het wordt tijd dat uitgevers, vooral die van dagbladen, zich een nieuwe positie verwerven in een wereld die veranderd is. Het kan toch niet zo zijn dat falend strategisch beleid beloond gaat worden met overheidssteun, terwijl de uitgeverijen die wel in hun eigen toekomst hebben geinvesteerd en de nieuwe spelers die op deze markt een plaats verworven hebben, het bewijs dat er kansen genoeg waren, niet meeprofiteren? Dat is pas concurrentie-vervalsing!

Wikiwijs

Minister Plasterk begeeft zich tegenwoordig op het uitgeefvlak: gisteren lanceerde hij het plan dat over twee jaar een groot deel van de leermiddelen digitaal moeten zijn. Daarvoor wil hij een wiki-omgeving voor docenten inrichten: wiki-wijs. Daar kunnen docenten dan eigen materiaal plaatsen dat dan weer gedeeld kan worden met het vak. Maar het beperkt zich niet tot docent-generated content, ook oude examens e.d. zouden er op moeten staan (vaarwel Examenbundels).

Leuk plan, goed idee om het vak van docent weer aantrekkelijk te maken, maar daardoor ontstaat voor de educatieve uitgevers in Nederland een situatie waar de overheid direct ingrijpt in hun beleid. De minister zei het op Radio 1 zelfs letterlijk: dat dit naast of in plaats van het materiaal uitgevers kan bestaan. Lijkt mij voor betrokken uitgevers geen prettige situatie.

De oplossing lijkt me echter wel duidelijk: morgen (nee, vandaag!) moeten alle educatieve uitgeverijen wiki-omgevingen naast hun methodes gaan lanceren (als ze dat al niet gedaan hebben). Daarmee ontstaat een tweede wiki-wijs waar zowel de uitgeverijen als de docenten voordeel bij kunnen hebben en de regie blijft bij de educatieve uitgeverijen.

De online toekomst van VNU Media

Een paar dagen geleden besteedde ik hier aandacht aan het stukje over Quintin Schevernels van VNU Media, die de toekomst zonnig inzag. Het ging hierbij, zo weten wij nu, wel heel nadrukkelijk om de online toekomst van VNU. In het stukje over Schevernels op Rethinking Media werd de volgende quote van hem aangehaald: Nu reeds kondigen Wegener, PCM en De Telegraaf grote reorganisaties aan en zijn ze gedwongen onderdelen af te stoten. Niet om hun portfolio op te schonen en krachtig verder te gaan met online merken maar puur en alleen om hun hoofd boven water te houden (als dat al gaat lukken!).

Een beetje een sneer naar de andere grote partijen in Nederland. Waar zou die wijsheid vandaan komen? Dat bleek twee dagen later: VNU zet Management Team, Sprout en Emerce te koop. Reden, onder meer, bezuinigingen om de recessie het hoofd te bieden (althans volgens Emerce). Dus niet alleen om het portfolio op te schonen en krachtig verder te gaan, maar gewoon ook vanwege het econonomisch tij. Schevernels geeft echter tegelijk aan wat de toekomst van VNU zal zijn: krachtige online merken.

De toekomst

Op Rethinking Media staat een interessant stukje over Quintin Schevernels van VNU die ondanks de naderende recessie de toekomst voor zijn uitgeverij zonnig inziet. Hij zal blijven investeren in innovaties, die allemaal 'online' zullen zijn. Hij verwijst daarbij naar de zolderkamers waar vaak de beste initiatieven vandaan komen. Innovaties vragen niet per definitie om grote budgetten.

Ik denk dat veel uitgevers (en niet alleen uitgevers) vaak de fout maken te denken dat innovaties groots en meeslepend moeten zijn en dus ook met grootse en meeslepende budgetten gepaard gaan. Het tegendeel is waar. Het is vaak mogelijk klein te beginnen, met trial en error ervaring op te doen en de succesvolle projecten te laten groeien. Wat wel van belang is, is dat de uitgeverij een gevoel van richting moet hebben: waar gaan we heen, wie zijn we en wie willen we worden.

Schevernels verwijst naar de grote concerns die nu flink aan het bezuinigen en aan het snoeien slaan. De zwakke plek daar lijkt me het te lang vasthouden aan oude modellen en het te weinig pionieren met het oog op de toekomst. Ik kan niet in de keuken kijken bij die partijen, maar de vraag dringt zich op of men een helder beeld heeft van de positie van de eigen uitgeverij, nu en in de toekomst.

Innovaties (of nieuwe projecten) worden succesvol als ze een logisch onderdeel zijn van het concept dat de uitgeverij voorstaat. VNU lijkt inderdaad een voorbeeld te zijn van een partij die gericht naar de toekomst heeft gekeken en er de vruchten van zal plukken. We zullen zien of Schevernels optimisme gerechtvaardigd zal blijken.

Hoe kijkt u naar 2009? Benieuwd hoe dat zich verhoudt met de rest van de branche? Doe mee met onze survey over hoe de uitgeefbranche naar de nabije toekomst kijkt: Klik hier om de survey te starten (het is slechts een efltal vragen, een paar minuten van uw tijd)

Groot of klein?

Vorige week meldde de Telegraaf Media Groep (TMG) dat het zowel in haar portfolio als in haar personeelsbestand flink gaat snijden: beide met het oog op het bereiken cq. verhogen van de synergie. Een interessante ontwikkeling: acquisities worden niet meer gedaan om te kopen, maar moeten nu echt het portfolio versterken en wat de werkzaamheden betreft gaat men terug naar de kerncompetenties. Blijkbaar is het in tijden als deze niet genoeg om alleen maar groot te zijn.

Zou het zo kunnen zijn dat de uitgeefbranche bij uitstek een branche is waar klein (en middelgroot) een voordeel kan zijn. Natuurlijk is er, vooral bij het uitgeven voor de consumentenmarkt zoals het algemene boek en  kranten, een zekere schaalgrootte nodig, maar juist in andere markten (en wie weet ook wel in voornoemde) kan een kleine organisatie die sterk klantgericht is misschien wel flexibeler reageren op alle veranderingen. Is onze branche niet bij uitstek een branche waarin kleine(re) spelers makkelijk toetreden en ook makkelijk aandeel verwerven?

Natuurlijk, de grote partijen hebben de, financiele, middelen om zich snel aan te passen, om innovaties door te voeren en om de eigen markt te verdedigen, maar zijn diezelfde grote partijen niet vaak te log om zich snel aan te passen, om innovaties door te voeren en wellicht te arrogant om de gevaren voor de eigen markten te (h)erkennen?

Welke organisatie is het best voorbereid op de toekomst: de grote of juist de kleine(re)? Voor beide valt waarschijnlijk wat te zeggen. Feit is wel dat die partij die focus kan houden op zichzelf en de omgeving de beste kans maakt. De recente ontwikkelingen binnen de Telegraag Media Groep lijken zulks te onderschrijven.